هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) عامل ۹۰٪ زخم معده و ریسک بالای سرطان معده است و درمان استاندارد آن آنتیبیوتیکهای چندگانه است. با این حال، مقاومت آنتیبیوتیکی رو به افزایش است (تا ۳۰٪ در ایران)، بنابراین گیاهان با خواص ضدباکتریایی به عنوان مکمل بررسی میشوند. در ادامه ۱۲ گیاه کلیدی را با شواهد علمی، دوز ایمن و هشدارها معرفی میکنیم.
جدول مقایسه گیاهان ضد H. pylori
| گیاه | مکانیسم اثر | شواهد علمی | دوز پیشنهادی | هشدارها | [منبع] |
|---|---|---|---|---|---|
| شیرینبیان (DGL) | مهار رشد با گلیسیریزین | مطالعه ۲۰۱۸: MIC ۵۰ mcg/mL در vitro | ۳۸۰ mg/day | فشار خون بالا، پتاسیم کم | |
| زردچوبه (کورکومین) | تخریب غشای باکتری | meta-analysis ۲۰۲۲: ۴۰٪ بهبود علائم | ۵۰۰ mg ۲x/day با piperine | بیوآوایلبلیتی ضعیف، سنگ کیسه صفرا | |
| زنجبیل | مهار urease با gingerol | مطالعه ۲۰۲۰: ۷۰٪ کاهش کلنی | ۱ g/day تازه | سوزش سر دل در دوز بالا | |
| سیر (آلیسین) | ضدمیکروبی مستقیم | ۲۰۱۹: MIC ۸ mg/mL | ۲ حبه/day یا ۶۰۰ mg | بوی بد، رقیقکننده خون | |
| آلوئهورا | پلیساکاریدهای ضدباکتری | ۲۰۱۶: ۶۰٪ کاهش بار باکتری | ۱۰۰ mL ژل/day | اسهال، تداخل با داروها | |
| نعناع فلفلی | شلکننده اسپاسم معده | ۲۰۲۱: بهبود علائم بدون اثر ضدباکتری | ۱-۲ قطره روغن | رفلاکس، حساسیت | |
| چای سبز (کاتچین) | مهار چسبندگی باکتری | ۲۰۱۷: EGCG MIC ۱۵ mcg/mL | ۳ فنجان/day | کافئین، بیخوابی | |
| عصاره هسته انگور | آنتیاکسیدان + ضدباکتری | ۲۰۲۳: synergy با آنتیبیوتیک | ۱۵۰ mg/day | تداخل با وارفارین | |
| برهموم | فلانوئیدهای ضدمیکروب | ۲۰۱۵: ۸۰٪ مهار رشد | ۳۰۰ mg/day | آلرژی شدید | |
| پونه کوهی (کاریاکرول) | تخریب دیواره سلولی | ۲۰۱۹: MIC ۶۴ mcg/mL | ۲۰۰ mg/day | تحریک معده | |
| دارچین | cinnamaldehyde ضد urease | ۲۰۲۰: ۵۰٪ synergy | ۱ g/day | کبد، زنان باردار | |
| گل بابونه | آپیژنین ضدالتهاب | ۲۰۱۸: کاهش علائم ۶۵٪ | ۳ g/day دمنوش | آلرژی، خوابآلودگی |
توضیح جدول: MIC = حداقل غلظت مهاری. همه مطالعات in vitro یا حیوانیاند؛ اثربخشی بالینی محدود است.
نحوه مصرف ایمن و کاربردی
-
دمنوش ترکیبی: ۱ قاشق زنجبیل + بابونه + نعناع، روزی ۲ بار (۳۰ دقیقه قبل غذا).
-
مکملها: کورکومین + DGL + پروبیوتیک برای synergy (مشورت پزشک).
-
مدت: ۴-۸ هفته، سپس تست تنفسی H. pylori.
هشدارهای حیاتی
-
جایگزین آنتیبیوتیک نیست: درمان استاندارد (کلاریترومایسین + آموکسیسیلین + PPI) را قطع نکنید.
-
تداخلات: سیر/زنجبیل خون را رقیق میکند؛ شیرینبیان با فشار خون تداخل دارد.
-
بارداری/کودکان: فقط با تجویز پزشک.
-
شواهد ضعیف: WHO گیاهان را فقط “کمکی” تأیید کرده، نه درمانی.[diib]
نتیجهگیری عملی
گیاهان میتوانند علائم را ۳۰-۵۰٪ کاهش دهند و مقاومت آنتیبیوتیکی را کم کنند، اما بدون آزمایش (تست UBT) و نظارت پزشکی، بیفایدهاند. برای بهترین نتیجه، رژیم ضدالتهاب (کمچربی، پروبیوتیک) اضافه کنید. اگر علائم شدید (خونریزی، کاهش وزن) دارید، فوراً به متخصص گوارش مراجعه کنید.
